διαιτολόγος Τρίπολη
Οι Διατροφικές Οδηγίες των ΗΠΑ (Dietary Guidelines for Americans) εκδίδονται τακτικά κάθε 5 χρόνια από το USDA και το Υπουργείο Υγείας και ήταν μέχρι πρόσφατα η βασική επιστημονική βάση για εθνικές πολιτικές διατροφής. Πλέον, ανακοινώθηκε νέα, σημαντική αλλαγή στις διατροφικές οδηγίες των ΗΠΑ (USDA/HHS) που περιλαμβάνει και μια εντελώς νέα μορφή “πυραμίδας” διατροφής (θυμίζει “αναποδογυρισμένη πυραμίδα”) με διαφοροποιημένη ιεράρχηση των τροφίμων από πριν.
Μέχρι σήμερα (μέχρι το 2025) το MyPlate ήταν το επίσημο εικονίδιο/μοντέλο του USDA για το πώς πρέπει να δομείται το “υγιεινό πιάτο” με φρούτα, λαχανικά, δημητριακά, πρωτεΐνες και γαλακτοκομικά. Με την πρόσφατη ανακοίνωση, αυτή η προσέγγιση φαίνεται να τροποποιείται ή αντικαθίσταται από νέο, πιο ιεραρχικό μοντέλο διατροφής.
Πιο συγκεκριμένα, η κυβέρνηση των ΗΠΑ, υπό τον Υπουργό Υγείας Robert F. Kennedy Jr. και τον Υπουργό Γεωργίας Brooke Rollins, επανέφερε και ανασχεδίασε το κλασικό σύστημα πυραμίδας διατροφής (που είχε αντικατασταθεί από το MyPlate από το 2011).
Η νέα οπτική αντιστρέφει τις παραδοσιακές προτεραιότητες:
- Πρωτεΐνη υψηλής ποιότητας (π.χ. κρέας, πουλερικά, αυγά, όσπρια) και πλήρη γαλακτοκομικά τοποθετούνται στην πλούσια κορυφή ή στις υψηλότερες “στρώσεις”, υπογραμμίζοντας τη σημασία τους.
- Λαχανικά, φρούτα και υγιεινά λιπαρά παραμένουν σημαντικά.
- Δημητριακά ολικής αλέσεως και άλλες πηγές υδατανθράκων φαίνεται να παίρνουν χαμηλότερη θέση σε σχέση με πριν.
- Δίνεται επιπλέον έμφαση στην αποφυγή επεξεργασμένων τροφίμων και πρόσθετης ζάχαρης.
Οι αλλαγές συνοδεύονται από έντονη έμφαση στην πραγματική, μη επεξεργασμένη τροφή (“eat real food”) και σε υγιεινά λίπη και πρωτεΐνες, με μείωση του ρόλου των επεξεργασμένων προϊόντων και των απλών σακχάρων στη διατροφή.
Το σχόλιο μου:
Όσα περιγράφω παρακάτω αποτελούν μια πρώτη μου προσωπική ματιά..
Λοιπόν, η “αναποδογυρισμένη πυραμίδα” εγκαταλείπει την ουδέτερη λογική του MyPlate και επιστρέφει στην ιεράρχηση. Είναι περισσότερο αφήγημα, παρά επιστήμη. Ο ρόλος του σύγχρονου διαιτολόγου δεν είναι να υιοθετήσει άκριτα το νέο αφήγημα, ούτε να το απορρίψει. Είναι να το μεταφράσει, να το φιλτράρει και να το εντάξει σε μια εξατομικευμένη, βιώσιμη διατροφική πράξη.
Στην κορυφή τοποθετούνται η πρωτεΐνη και τα πλήρη γαλακτοκομικά, στη βάση περιορίζονται οι υδατάνθρακες, ενώ εκτός σχήματος μένουν τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Το μήνυμα είναι σαφές: τρώτε να χορτάσετε με «πραγματική» τροφή.
Από κλινική σκοπιά, το μήνυμα αυτό δεν είναι λανθασμένο. Σε ένα περιβάλλον όπου η υπερκατανάλωση συνδέεται λιγότερο με την πείνα και περισσότερο με τη διαθεσιμότητα και την επεξεργασία των τροφίμων, η έμφαση στον κορεσμό και στη θρεπτική πυκνότητα λειτουργεί διορθωτικά και ίσως είναι και ένα μήνυμα προς κάποια λόμπι διατροφής που έχουν επιβάλλει ως υγιεινά τρόφιμα που επεξεργασμένα και χαμηλής ποιότητας (μπάρες, διάφορα “healthy μπισκότα”, “healthy chips” κλπ). Για μεγάλο μέρος του γενικού πληθυσμού, η μετατόπιση προς πρωτεΐνη, λαχανικά και μη επεξεργασμένα τρόφιμα μπορεί να βελτιώσει τη γλυκαιμική ρύθμιση, την πρόσληψη ενέργειας και τη σχέση με το φαγητό.
Ωστόσο, εδώ ξεκινά και η ουσιαστική κριτική. Η νέα πυραμίδα απλοποιεί υπερβολικά. Η «πρωτεΐνη» εμφανίζεται ως ενιαία κατηγορία, χωρίς διαχωρισμό πηγών, επεξεργασίας ή συχνότητας κατανάλωσης. Οι φυτικές ίνες και ο ρόλος τους στο μικροβίωμα, στα λιπίδια και στη μακροπρόθεσμη υγεία δεν αποτυπώνονται επαρκώς. Κυρίως, απουσιάζει κάθε έννοια εξατομίκευσης: ηλικία, επίπεδο φυσικής δραστηριότητας, μεταβολική κατάσταση, πολιτισμικό πλαίσιο.
Το αποτέλεσμα είναι ένα ισχυρό οπτικό μήνυμα, αλλά ένα αδύναμο επιστημονικό εργαλείο αν χρησιμοποιηθεί αυτούσιο. Η πυραμίδα δεν κινδυνεύει επειδή «δίνει έμφαση στην πρωτεΐνη», αλλά επειδή μπορεί εύκολα με υπεραπλουστεύσεις να ερμηνευθεί ως “αποκλείστε ομάδες τροφίμων και τρώτε όσο θέλετε κάποιες άλλες”.
Πάντως φρονώ ότι η νέα προσέγγιση δεν αλλάζει τη διατροφική επιστήμη· αλλάζει τις προτεραιότητες. Και αυτό δεν είναι κατ’ ανάγκη κακό. Και ναι φαίνεται να μην είναι αποτέλεσμα ενός consensus επιστημονικού, στο οποίο καμιά φορά εμπλέκονται πονηρά κάποια λόμπι της βιομηχανίας της τροφής. Είναι περισσότερο πολιτική επιλογή και λιγότερο επιστημονική συναίνεση. Αυτό δεν είναι πάντα κακό εφόσον υπάρχουν καλές προθέσεις και ενσυναίσθηση όσον αφορά τις ανάγκες του μέσου νοικοκυριού.
2 αρνητικά όμως πράγματα δεν μπορώ να μην τα σχολιάσω ως επίλογο, που αφορούν ζητήματα Διατροφικής Πολιτικής:
1ον: Δεν ασχολείται και τόσο και με το ζήτημα της βιωσιμότητας του πλανήτη και τη βιώσιμη διατροφή. Η πρωτεΐνη είναι γενικά “ακριβή’ για τον πλανήτη και τους πόρους του.
2ον: Ίσως μεγενθύνει το ταξικά στρεβλό διατροφικό περιβάλλον. Το “φάε πραγματική τροφή”, αποσιωπά το:
– ποιός έχει χρόνο να μαγειρέψει;
-ποιος έχει χρήμα να αγοράσει κρέας, ψάρι, αυγά καλής ποιότητας;
-ποιος έχει χώρο (κουζίνα, ψυγείο, σταθερό πρόγραμμα);
-ποιος έχει πρόσβαση σε αγορές και όχι μόνο σε ράφια σούπερ μάρκετ
Η διατροφή μας λοιπόν δεν είναι μόνο γνώση, είναι και πρόσβαση και σε αυτό το τελευταίο είναι υπεύθυνα τα κράτη να την προσφέρουν (..την πρόσβαση).
ΥΓ: άσε που η “πυραμίδα” θέλει και νερό.. θα έπρεπε να υπάρχει μια απεικόνιση για την ενυδάτωση μέσα σε αυτήν την πυραμίδα..
ΔΗΜΗΤΡΗΣ Π. ΜΠΕΡΤΖΕΛΕΤΟΣ
Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, MSc, MEd
ISAK Anthropometrist
Ομάδα Ειδικών Αθλητικής Διατροφής Πανελλήνιου Συλλόγου Διαιτολόγων-Διατροφολόγων
Ομάδα Εργασίας Νοσοκομειακών Διαιτολόγων Πανελλήνιου Συλλόγου Διαιτολόγων-Διατροφολόγων
ICDA Food Sustainability Initiative, Representative of Hellenic Dietetic Association
Επιστημονικός Συνεργάτης ΠΑΕ Αστέρα Τρίπολης
Επιστημονικός Συνεργάτης ΚΑΑ “Παλλάδιον”